Regie: John Krasinski | Duur: 97 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

John Krasinski keert terug als acteur in A Quiet Place Part II. Het is een kortstondig optreden van de man die ook weer de regie in handen heeft, want zijn personage (Lee Abbott) sterft in A Quiet Place (2018) een heldhaftige dood. Hoe hij dan toch van de partij kan zijn? Omdat deze sequel begint met dag 1, terwijl deel 1 met dag 89 opent. Deel 2 start met de dag waarop de aliens de aardbol aandoen. En dat gaat bepaald niet geruisloos.

Daarmee tapt dit vervolg direct uit een ander vaatje: binnen 5 minuten is de chaos namelijk compleet. Voordeel is dat je wordt meegezogen in het verhaal. Maar waar het nu direct ‘even Apeldoorn bellen’ geblazen is, duurt het in de eerste film feitelijk tot de slotscène eer de scherphorende wezens zich in vol ornaat tonen. Het gemis van zo’n lange, onheilspellende aanloop is de voornaamste reden dat part II minder intrigeert dan het eerste deel.

Na ongeveer 15 minuten behoren de gebeurtenissen van dag 1 tot het verleden en gaat het verhaal verder waar deel 1 eindigde: in het huis van de Abbotts. Al snel verplaatst het decor zich vervolgens, want het tot vier leden gereduceerde gezin (moeder Evelyn, haar baby en haar twee kinderen Regan en Marcus) besluiten hun heil elders te zoeken. Maar uiteraard zit het buitenaardse geboefte hen binnen de kortste keren op de hielen. Waarmee deel 2 zich ontvouwt tot een soort kat-en-muisspel, terwijl het in deel 1 vooral ging om ‘verstoppertje spelen’.

Cillian Murphy (als Emmett) vervangt in zekere zin de weggevallen Krasinski, maar Emmett is niet te vergelijken met Lee. Murphy vertolkt geen vaderfiguur, eerder een zwerver die Evelyn en haar kroost tijdelijk duldt in het hol waar hij zit ondergedoken. Wanneer Regan een list bedenkt om de aliens te slim af te zijn, vangt ze dan ook bot bij Emmett. Dan maar alleen op pad, denkt de dappere dame. De parallel met deel 1 is evident: ook nu valt het gezin uit elkaar, maar dat gegeven voelt beduidend minder dramatisch aan omdat de emotionele band tussen Emmett en de Abbotts afwezig is. Emmett is een bange zeur, niet de liefhebbende vader die Lee was.

Murphy’s spel is oké, maar meer ook niet. Emily Blunt (Evelyn), Millicent Simmonds (Regan) en Noah Jupe (Marcus) zijn daarentegen wel ‘eyecatchers’. Blunt doet haar geweldige spel nog eens dunnetjes over. En Simmonds, als kind reeds doof door een overdosis medicatie, staat nu meer centraal dan in de eerste film, maar ze betaalt die eer ruimschoots terug. Knap wat de jonge actrice laat zien in een rol die aan Lee doet denken: die van het krachtige gezinshoofd. Het is dankzij een een-tweetje tussen haar en Marcus, op het einde van de film, dat de wezens het nakijken hebben. Voorlopig dan, want deel 3 zit in de pijplijn.

Héél stil ben ik niet van A Quiet Place Part II. De film zal je niet bijblijven vanwege het plot, noch door de ontknoping ervan (die een belletje doet rinkelen). Maar ga toch naar de bios, want er is genoeg moois te zien. Goed acteerwerk, een paar knetterende jump scares en ook de locaties spreken tot de verbeelding. Een krakend huis, weggestopt tussen de maïsvelden, werkte al prima. Maar het sinistere decor waar de arme Abbotts dit keer terechtkomen? Brr.

 

Regie: Robin Wright | Duur: 89 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 12 jaar

Camera

Vluchten kan Edee niet meer. Halverwege Land, het regiedebuut van Robin Wright, loopt haar weg namelijk dood. Wright regisseert en vertolkt tevens de hoofdrol, waar dat laatste eigenlijk niet gepland was. De in Texas geboren actrice (1966) levert solide acteerwerk af in een niet over de hele linie overtuigend portret van een vrouw op zoek naar zichzelf. De film roept associaties op met het biografische drama Into the Wild uit 2007, geregisseerd door Wrigts ex-echtgenoot Sean Penn.

Na een zeer aangrijpende gebeurtenis voelt Edee zich gedwongen om haar oude leven resoluut de rug toe te keren. Ze tikt een vervallen blokhut in de Rocky Mountains op de kop en begint zo aan een ongewis avontuur. Maar de beoogde ‘expeditie naar binnen’ mondt al snel uit in puur overleven. Nadat een lokale jager (Demián Bichir) Edee van de dood heeft gered, rest haar nog maar één ding: definitief in het reine komen met het verleden.

Ik val met de deur in huis: de laatste vijfentwintig minuten redden dit drama waarvan het plot nogal week is. Een geestelijk in de kreukels liggende dame die bezinning wil en zich daartoe van alles en iedereen afzondert. Leuk bedacht, maar Moeder Natuur is haar behoorlijk vijandig gezind. En bovendien is ze met name fysiek niet gemaakt voor dit soort boude survivalfratsen, zeker als je die solo onderneemt. De eerste helft van Land wordt dan ook besloten met een herhaaldelijk geuite wanhoopskreet: “Dit werkt niet!” Glashelder.

Met de entree van godsgeschenk Miguel (Bichir) hoopte ik op meer verrassing en diepgang. Vooral dat laatste, omdat ook de zachtaardige Miguel een litteken heeft; zoiets schept toch een band. Hij werpt zich op als een mentor van Edee, die inderdaad wel een stoomcursus overleven kan gebruiken. Prima, maar als Miguel haar op zeker moment vertelt welk verlies hij heeft geïncasseerd, kapt Wright mijn inziens de scène te vroeg af. Spijtig, dit was nou hét moment geweest voor een betekenisvolle dialoog, de springplank tot verdere uitdieping van hun connectie. Het acteerwerk in Land is ruim voldoende, de dynamiek tussen Edee en Miguel had alleen een stuk pittiger gemogen.

Wat ik het verder jammer vind in Land, is dat de majesteitelijke Rocky Mountains (in werkelijkheid Alberta, Canada) als filmmotief een te magere rol spelen. Decor en narratief staan los van elkaar, er is geen echte ‘communicatie’ tussen de twee. De woestenij, in combinatie met het isolement, had zowel verhelderend als helend kunnen uitwerken voor Edee, maar in plaats daarvan schiet ze in de irritatie en de vertwijfeling. Naar Miguel toe toont ze zich jammer genoeg een emotioneel gesluierde vrouw; al met al heeft haar ego het roer iets te stevig in handen.

Doch niet getreurd: het timide drama kent een sterk slot. Edee neemt dan het heft in eigen handen en gaat op zoek naar Miguel, de man die plotseling aan haar verscheen en net zo snel weer verdween. Wat je een ruim een uur lang mist, namelijk wezenlijke uitwisseling van ziel tot ziel, vindt tijdens de laatste minuten van Land gelukkig wél plaats. Geheimen sneuvelen en tranen rollen. Waarna Edee’s corridor richting de wereld en haar menselijke bewoners weer een beetje open ligt.

Regie: Scott Cooper | Duur: 134 minuten | Taal: Engels, Cheyenne, Frans | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

Hostiles krachtig samengevat: meedogenloos mooi. De zuinige IMDb-metascore (6.5) valt mij dan ook in negatieve zin op. Niet voor het eerst vraag ik me af hoe de kenners gekeken hebben. Met het hart geblinddoekt, denk ik. Maar zet je je voelsprieten wel op scherp, dan moet je vaststellen dat Hostiles een masterclass cinema is. Tot mijn verbijstering won hij slechts vier bescheiden filmprijzen. Het pedante Hollywood liep kennelijk niet warm voor het meesterwerk van Scott Cooper; de eerste stoeptegel van The Hollywood Walk of Shame is bij deze gelegd.

Amerika, 1892. Legerkapitein Joseph Blocker (Christian Bale) krijgt tot zijn afschuw de opdracht om het Cheyenne-opperhoofd Yellow Hawk (Wes Studi) en zijn familie te escorteren naar hun geboortegrond: The Valley of the Bears in de staat Montana. Tijdens de gevaarlijke tocht, met als startpunt de geïsoleerde legerpost Fort Berringer (New Mexico), stuit het reisgezelschap op Rosalee Quaid (Rosamund Pike), wier gezin voor haar ogen is vermoord door leden van de Comanche-stam.

Dik twee uur lang zit ik als geketend voor het televisiescherm. Gegijzeld door Hostiles. In jaren niet zo’n indrukwekkende film gezien. Stel je in op een heftige thematiek en indringend beeldmateriaal. Maar dat offer loont, wat heet. En opdat je niet a priori afhaakt, is het wijs om te vermelden dat verzoening de grondtoon van deze sublieme western is. Verzoening en heling tussen de rivalen Joseph (Joe) en chief Yellow Hawk. “Kijk niet achterom, mijn vriend. Ga op een goede manier. Een stuk van mij gaat met jou dood.”

Hostiles is de welhaast gedwongen verzoening met de dood, zijnde een logisch gevolg van de repressie waar de film je op niet mis te verstane wijze mee confronteert. De beginscène, een kerf in je ziel, is exemplarisch voor die repressie. Voor de blinde nijd waarmee die gepaard gaat. Een waarschuwing voor de heftigheid van de beelden is op zijn plaats. Niet voor niets begint de film met de voorspellende woorden van de Britse schrijver en globetrotter D.H. Lawrence: “The essential American soul is hard, isolate, stoic, and a killer. It has never yet melted.”

De bloedige (en ook spannende) ouverture van Hostiles is niet los te zien van de scène die volgt. Joe zit daarin op zijn paard. Stoïcijns overziet hij het gebeuren waarbij een indiaan het slachtoffer is van een sadistisch spel. Een vertwijfeld snikkende vrouw en haar kind kijken machteloos toe. Hierop werpt Joe’s collega Thomas Metz zijn baas voorzichtig een bedenkelijke blik toe. Haat transformeert de mens tot een beestachtig creatuur, luidt Coopers pregnante boodschap met de twee scènes die overduidelijk elkaars spiegelbeeld zijn.

Ik noemde Thomas Metz (Tommy) al even, heel mooi gespeeld door Rory Cochrane. Het heilige vuur is dovende in de fors bebaarde soldaat met de melancholische blik. Metz is het meest doorleefde personage in Hostiles, omdat de morele ontkoppeling hem zwaar valt. Steeds zwaarder valt. Machtig is de scène waarin hij, bij stromende regen, Joe bekent niets meer te voelen. Waarna hij zich naar de tent van chief Yellow Hawk begeeft en, op zijn knieën, hem om vergiffenis vraagt voor het onbeschrijflijke leed dat de indianen is aangedaan.

Van een knagend geweten heeft de geharde Joe Blocker weinig last, in het begin dan. Christian Bale is vorstelijk goed als een in zichzelf gekeerde leider met een versteende woede. Een man met een “war bag of reasons” om indianen hartgrondig te haten. Joe, aandachtig lezer van Julius Caesars Commentarii de bello Gallico, smijt niet met woorden (alsof zijn weelderige snor als een slot op de deur fungeert), maar precies die eigenschap maakt dat men vertrouwt op zijn inzichten, dat zijn droge bevelen zonder tegensputteren worden opgevolgd. Significant moment in de film is zijn ontmoeting met de getraumatiseerde Rosalee; een onvergetelijke scène in een zwartgeblakerd decor. Waarna de krijger van beton ook andere kanten van zichzelf toont: empathie, zachtheid, in tranen gegoten verdriet.

“Een groot mens heeft twee harten”, stelde schrijver en mysticus Kahlil Gibran. “Het ene bloedt en het andere verdraagt.” Rosalee Quaid is zo’n mens. Compleet gebroken werpt de jonge vrouw zich desalniettemin op als een bruggenbouwer. Ze is de heks (in de goede zin van het woord) die in een arena vol dood en verderf een veiliger klimaat schept, zodat ruimte ontstaat voor een vleugje echt contact tussen het bonte ensemble verwonde zielen. Rosalee weet mensen met elkaar te verbinden, en ze doet dat vooral woordeloos. Subtiel. Symbolisch startschot van dit proces is de jurk die ze cadeau krijgt van een van de indiaanse vrouwen.

Een hyperpatriarchaal systeem waarbinnen de vrouw opstaat: Rosalee is in zekere zin de redder van Joe, tegelijkertijd realiseert ze haar eigen ‘opstanding’. Rosamund Pike (1979) staat na Hostiles in mijn filmgeheugen gegrift; ze heeft er een vaste plek in de ereloge. Mijn hemel, wat speelt de Britse actrice fantastisch. Alsof je eigen leven acuut op het spel staat, zo voelt het wanneer Rosalee in de openingsscène op het nippertje uit het gezichtsveld van een moordlustige ‘roodhuid’ weet te blijven. Later moet ik slikken bij de wanhopige, van pijn doortrokken huilkreet die ze slaakt als het haar niet lukt eigenhandig een gat in de grond te graven. En wat denkt u van de slotscène, wanneer ze afscheid neemt van Joe? My god.

Never Goodbye is de titel van het prachtige stuk muziek in die slotscène. Wat betreft de soundtrack in zijn geheel: niet eerder registreerde mijn oren noten zó schoon. Behalve Oscars voor Bale en Pike had de uit een klassieke muziekschool afkomstige componist Max Richter ook een beeldje verdiend. Hij kreeg hem dus niet. Een heus standbeeld dan maar? Voor de hele crew welteverstaan. Ook vanwege het knappe camerawerk en een belichting à la The Revenant (2015). Die twee elementen dragen in hoge mate bij aan de beleving. Je zit niet zomaar naar een filmpje te kijken, Hostiles is zélf de dorre binnenlanden van West-Amerika ervaren. Is kruitdampen ruiken, kogels voelen, bloed proeven. Afzien en janken. Een existentialistisch gevecht dat je sprakeloos achterlaat.

Regie: Sean Penn | Duur: 124 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

Het pakkende The Pledge van Sean Penn is gebaseerd op de roman Das Versprechen (1958) van schrijver Friedrich Dürrenmatt. De film was in de race voor de Gouden Palm op het Filmfestival van Cannes in 2001. Het is cinema van de oude stempel: een langzaam ontvouwend plot en sterke vertolkingen. We zien Jack Nicholson schitteren in de hoofdrol, maar ook de bijrollen (twee in het bijzonder) maken veel indruk. De muzikale dressing van Hans Zimmer en Klaus Badelt is bovendien om je vingers bij af te likken.

Politierechercheur Jerry Black (Nicholson) is slechts enkele uren verwijderd van zijn pensioen als in de omgeving van het in sneeuw gehulde Reno (Nevada) het levenloze, toegetakelde lichaam van een jong meisje wordt aangetroffen. De politie vat al snel de hoofdverdachte bij de kraag, maar die pleegt prompt zelfmoord. Zaak afgedaan? Niet voor Jerry. Met ziel en zaligheid stort hij zich op het misdrijf. Dit tot ergernis van zijn superieuren, die moeten toezien dat hij zijn plechtige belofte aan de moeder van het meisje bloedserieus neemt.

Ik begin met de dressing, de lekkerste druppel ervan. De film opent met een Jerry die de indruk wekt behoorlijk doorgedraaid te zijn. Je hoort het nummer The Angler, een combi van lichte snaarmuziek, percussie, piano en een hoge, zuivere vrouwenstem. Subtiel, mysterieus, onheilspellend. Er volgt een fade (trage beeldovergang), waarna duidelijk wordt wat een angler is: een hengelaar. Alsof Penn de kijker lanceert met de vraag: hoe eindigt hengelaar Jerry, dan nog in zijn element, twee uur later als een vis op het droge?

Het personage Jerry is op het lijf geschreven van drievoudig Oscarwinnaar Nicholson (1937), in wie ik sinds Wolf (1994) altijd een beetje die weerwolf ben blijven zien. IMDb vermeldt over hem: “Frequently works as a character with mental instability.” En inderdaad kruipt hij in The Pledge opnieuw in de huid van een labiel figuur. Jerry geniet autoriteit, maar heeft niet de clownsneus die Nicholson zijn personages vaak meegeeft. Jerry is ingetogen. Een observator. Hij slaat echter door in zijn obsessie om de dader te pakken. Belofte maakt schuld, is de overtuiging van de kettingrokende, celibatair levende bijna-pensionado. Maar daarbij overschrijdt hij in de tweede helft van de film wel een ethische grens.

Het is prettig om Nicholson rust te zien leggen in zijn optreden; het maakt de weg vrij voor anderen om ook hun kunsten te vertonen. Twee namen wil ik noemen, van acteurs die gezamenlijk amper tien filmminuten voor hun rekening nemen. Maar hoe knap is hun spel! De eerste is Mickey Rourke als James Olstad. Twintig jaar terug, toen ik The Pledge voor het eerst zag, blies Rourke mij met dat minirolletje van de bank. En nu weer. Zo ziet intens verdriet er dus uit. De tweede is Benicio Del Toro als Toby Jay Wadenah. Del Toro is bijna onherkenbaar als een geestelijk gehandicapte indiaan. Zijn voortreffelijke bijdrage had beloond moeten worden met een prijs, vind ik. Hij hield er slechts een nominatie voor de ALMA-award (Outstanding Supporting Actor in a Motion Picture) aan over.

Ook Chris Menges mag niet onbesproken blijven. De ervaren Brit (twee Oscars in zijn kast) verheft met de camera The Pledge tot een spannend schouwspel. Zijn kadrering is excellent. Een voorbeeld daarvan is het moment waarop het lichaam van het meisje wordt gevonden. Menges bouwt die sequentie meesterlijk op, vanuit het perspectief van een jongen wiens sneeuwscooter er plots mee ophoudt. Jammer alleen dat het afscheid van Jerry erdoorheen is gemonteerd. Heel treffend is ook zijn cameravoering als Jerry de ouders van het meisje het afschuwelijke nieuws moet brengen; let op het extreme long shot en de positie van de zwaailichten daarin.

Nicholson, Rourke, Del Toro. Maar ook Helen Mirrren, Aaron Eckhart, Sam Shepard, Vanessa Redgrave, Robin Wrigt Penn en zelfs een glimp van de inmiddels overleden Harry Dean Stanton: The Pledge schotelt u een respectabele dosis Hollywood voor. Een topcast in een geraffineerd gemaakte, lekker stroperig voortbewegende thriller met een donker randje. En waarin Penn durft af te wijken van de oer-Amerikaanse traditie die happy end heet.

 

Regie: James L. Brooks | Duur: 139 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 6 jaar

Camera

Op ieder potje past een dekseltje, maar in As Good as It Gets is het wrikken geblazen. Van alle romances op het witte doek is die tussen Melvin en Carol een van de meest ongewone. Het spettert en bruist, maar niet doordat het allemaal zo romantisch is. ‘Can’t live with or without you’, dat werk dus. Zowel Jack Nicholson als Helen Hunt ontvingen een Oscar voor hun spel in deze feelgoodklassieker die doping is voor de lachspieren.

In As Good as It Gets maken we kennis met Melvin Udall (Nicholson). Melvin is een succesvol schrijver, maar ook een misantroop in hart en nieren. Bovendien lijdt hij aan diverse dwangneuroses, waaronder smetvrees. Lichtpuntje in zijn leven (behalve de pen dan) is Carol Connelly (Hunt). Ze werkt als serveerster in het restaurant waar Melvin een abonnement op heeft.

Eh, niet zo romantisch allemaal? Noem een compliment als “You make me want to be a better man” maar niks! De auteur ervan is Melvin, de ontvanger Carol. Terwijl zijn verbale liefkozing haar doet smelten, voegt het prikkelende heerschap nog even toe dat hij wellicht wat overdrijft. As Good as It Gets zit vol met dit soort humor. Grillig, onconventioneel. Melvin grossiert in sarcastische opmerkingen. Sommige zijn op het randje, de meeste (de leukste!) zijn over het randje. Zo vraagt een receptioniste (een barbiepop met het IQ van een wasknijper – zo wordt de blondine althans neergezet): “How do you write women so well?” Melvin: “I think of a man, and I take away reason and accountability.” Au.

Tact komt dus niet voor in het lexicon van Melvin, de gepantserde man met een tong als een rasp. Alles wat leeft mijdt hem dan ook als de pest. De homofiele kunstenaar Simon (Greg Kinnear) doet dat ook, maar stuit daarbij op een praktisch probleem: hij en Melvin zijn buren. Op een dag wordt Simon zwaar afgetuigd door inbrekers en belandt hij in het ziekenhuis. Maar wie bekommert zich dan om zijn hondje Verdell? Melvin Udall dus. Als dat maar goed gaat.

Ja, wonder boven wonder pakt dat goed uit. Wat heet: Melvins oog voor Verdell slaat zelfs scheurtjes in zijn pantser. Zou hij dan toch menselijke trekjes hebben? Of bloody course! Ook “Carol the waitress” bespeurt die voorzichtige verandering. Het leven van de alleenstaande moeder loopt niet over van de ‘confettimomenten’. Werken werken werken en thuis heeft ze de zorg voor haar zwaar astmatische zoontje Spencer. Maar rara, wie schiet haar te hulp? Inderdaad, de vuile smiecht ontpopt zich meer en meer tot een soort messias.

Verdell ontdooit Melvin, Melvin redt Carol. Maar wie schiet “Simon the fag” eigenlijk te hulp? Regisseur en scriptschrijver James L. Brooks, die As Good as It Gets situeert in zijn geboortestad New York, stuurt het drietal hiertoe naar het zuidelijker gelegen Baltimore. Een bescheiden roadtripje tijdens welke Simon, óók een drenkeling van de stroom des levens, plots het licht weer ziet. Meewerkend voorwerp in dit geval? Carol. Waarmee de cirkel rond is. Of nee, toch nog niet helemaal. Want wie geeft Melvin het beslissende zetje in de richting van Carol?

Beter dan As Good as It Gets wordt het niet. Fijn plot en héérlijk acteerwerk. Tuurlijk, de film barst van de stereotyperingen. In het huidige tijdperk, dat zwanger ziet van de deugterreur, is het bijna ondenkbaar om daar nog om te mogen lachen, maar daarom is deze filmische blik over de schouder juist zo leuk. Heel erg leuk. Behalve om Hunt en Nicholson (formidabele optredens) lach je je ook suf om Kinnear en Cuba Gooding Jr. Die laatste speelt Frank Sachs, Simons zaakwaarnemer die verbaal de strijd aanbindt met de ongeëvenaarde Krijger van het Woord: Melvin Udall.

 

Regie: Gustav Möller | Duur: 85 minuten | Taal: Deens | Kijkwijzer: AL

Camera

Ik raak maar niet uitgepraat over Den Skyldige. Een juweel, deze Scandinavische coproductie. Onthoud de volgende namen: Gustav Möller (regisseur), Jasper Spanning (camera) en last but not least: Jakob Cedergren. Laatstgenoemde zet een vertolking neer waar je stil van wordt – behalve ik dus. Goed, ik laat mijn pen aan het woord.

Cedergren speelt Asger Holm, een politieman die recent is overgeplaatst en nu vanuit een alarmcentrale telefonische oproepen beantwoordt. Niet bepaald een spectaculaire job, want de meeste noodkreten hebben weinig om het lijf. Maar dan krijgt Asger een zekere Iben Østergård (Jessica Dinnage) aan de lijn. De eerste woorden die deze jonge vrouw spreekt: “Hoi, liefje.”

“Hoi, liefje”? Een fractie van een tel meen ik beland te zijn in de verfilming van het kleffe liefdesrelaas van Bob en Bea uit de Margriet, maar nee. Gelukkig. Iben blijkt ontvoerd te zijn. Met enkel een telefoon als hulpmiddel begint Asger, plots weer bij de les als ware hij door een wesp gestoken, aan een zenuwslopende reddingsoperatie. Een reddingsoperatie die zich tevens ontvouwt als Asgers pad richting de verlossing. Daarover later meer.

Wat een fenomenaal regiedebuut van Gustav Möller (Göteborg, 1988). Den Skyldige is topcinema en dat ondanks de inzet van slechts minimale middelen. Eén personage, één locatie en een telefoon. Misschien moet ik herformuleren. Nee, niet misschien. Ik bedoel: het is topcinema dankzij de inzet van minimale middelen, niet ondanks. Het minimalisme (hier dus allerminst pejoratief bedoeld) maakt dat narratief en acteur één worden. Inrichten is vooral weglaten; dat geldt zeker voor de filmkunst. Möller heeft dat uitstekend begrepen.

Maar wat je wél belicht, moet de toeschouwer grijpen. In de eerste plaats is dat Jakob Cedergren (1973). De Zweedse acteur kan voor mij niet meer stuk. Asger Holm is een man met kopzorgen, dat is al snel duidelijk. Hij knijpt in een stressbal, lost even later een bruistablet op in een glas water. Aanvankelijk blijft de in gepeins verzonken ziel een mysterie, ondanks dat hij vanaf het begin het middelpunt van de actie is. En blijft. Jasper Spanning portretteert Asger met opzet van dichtbij en ‘peinst’ met hem mee. Vooral door secuur in en uit te zoomen. Het camerawerk, feitelijk heel basaal, maakt het razendspannend.

In het hoofdnarratief (voorzien van een enorme twist) verweeft Möller een tweede verhaallijn. Hierdoor kom je gaandeweg te weten waarom Asger privé de weg behoorlijk kwijt is. Möller maakt knap gebruik van cliffhangers. Eerst wordt Asger gebeld door een brutale journaliste over “de zaak van morgen”, om even later gerust gesteld te worden door zijn chef: “Na morgen ben je gelukkig weer op straat.” Wat staat er morgen te gebeuren? Wat heeft hij op zijn kerfstok? En welke rol speelt zijn maat Rashid?

Asgers verlossing, specifiek de manier waarop Möller hier naar toe werkt, is wat Den Skyldige zo goed maakt. Ik val in herhaling (pardonnez-moi), maar wat gaat Möller briljant te werk, zeg. Het laatste halfuur is ijzersterk. Wat hij namelijk doet is het ‘verkleinen’ van de toch al gecomprimeerde locatie. Met het net dat zich steeds meer rond hem sluit, besluit Asger op zeker moment naar een andere kamer te gaan, die kleiner is dan de gemeenschappelijke ruimte. Vervolgens zondert hij zich nog meer af door ook de luxaflex naar beneden te doen. Geïsoleerd en in een quasi donker vertrek (toepasselijke belichting) barst uiteindelijk de bom. Maar het beste moet dan nog komen.

Want de bomscherven ruimt Asger op tijdens de adembenemende slotminuten van Den Skyldige, waarmee deze psychologische flipperkast – het lijntje met het Britse Locke (2013) is evident – de apotheose krijgt die het verdient: Asger redt uiteindelijk niet alleen Iben Østergård, maar ook (en vooral) zichzelf. En hij doet dat in het bijzijn van zijn collega’s, in de gemeenschappelijke ruimte dus. Slik. Aan tranen in je ogen valt nauwelijks te ontkomen. Schuld ingelost, lieve Asger.

Regie: Belgin Inal | Duur: 99 minuten | Taal: Nederlands | Kijkwijzer: AL

Camera

Tijdens COVID-19 The System moet ik denken aan wat Mark Twain ooit zei: “How easy it is to make people believe a lie and how hard it is to undo that work again!” “Hoezo, denk jij dat het virus een leugen is?” vroeg iemand mij laatst in dit verband. Nee, ik ben geen virusontkenner. COVID-19 bestaat en sommige mensen worden er inderdaad erg ziek van. En ja, het kan dodelijk zijn. Maar het overgrote deel van de bevolking wordt gelukkig niet tot nauwelijks getroffen. Hamvraag is dus of de maatregelen om het virus “uit te roeien” wel proportioneel zijn. En gaat het de autoriteiten om louter de volksgezondheid of zijn er andere belangen in het spel?

Over die kwesties gaat de documentaire COVID-19 The System van Belgin Inal en Nico Sloot. Journaliste en filmmaakster Inal verdiende tussen 1992 en 2018 haar sporen bij de VPRO en is de creative director van het nieuwe documentairefestival DocsFair, waar alleen films vertoond worden die door de organisatoren zelf zijn gemaakt. Sloot is internationaal ondernemer en vader van drie kinderen. Van meet af aan beet hij zich vast in de coronacrisis. “Wat gebéúrt hier allemaal?” vraagt hij zich na de eerste persconferentie van Rutte af. Tussen maart en september 2020 besteedt hij zelf zo’n duizend uur aan research.

Gedegen werk, is mijn mening als onafhankelijk filmrecensent na het zien van COVID-19 The System. Maar hoe komt het dan dat de mainstreammedia (MSM) er niets van willen weten? Waarom weigert de NPO de documentaire te programmeren? Hoe kan het dat ik geen enkele recensie lees in de krant? Is het omdat de MSM in de ban zijn van het Pieter Klok-virus? Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant, refererend aan de rol van de media ten aanzien van de door de politiek uitgestippelde koers: “Als de angst echt zo groot is, moeten we proberen om zoveel mogelijk met één mond te praten.” I beg your f*cking pardon?

Ten eerste: de MSM jagen de bevolking de stuipen op het lijf als het gaat om corona. Lawines aan fearporn, dag in dag uit. Dus die angst, meneer Klok, komt voor 99% op het conto van onder andere de Volkskrant. Waarom de mensen zo bang maken terwijl het gevaar zeer beperkt is? De Infection Fatality Rate van COVID-19 is 0,23% (beneden de 70 jaar zelfs 0,05%) en dit cijfer is dalende. 0,23 procent is vergelijkbaar met een stevige seizoensgriep. Ten tweede: is het niet de taak van de MSM om, juist in tijden van crisis, de overheid kritisch aan de tand te voelen? Waarom gedragen kranten als de uwe zich als schoothondjes van het establishment? De media behoren te doen wat je ook van ons parlement zou mogen verwachten, namelijk de macht controleren. Beide instrumenten zakken echter hopeloos door het ijs. Dus beste Pieter: wees met jouw Volkskrant de zeef, in plaats van een ordinair doorgeefluik.

Het journalistieke gepruts, en dan vooral de eenzijdigheid van de berichtgeving, is gênant. Des te gênanter als je, zoals Sloot, vaststelt dat een vooraanstaand instituut als het RIVM (het kompas van de politieke koers) ook nog eens halve waarheden en leugens verspreidt. Er zijn hiervoor legio aanwijzingen, maar COVID-19 The System komt niet met de echt harde bewijzen. Jammer. Waaruit blijkt dat er geklooid wordt met wetenschappelijke data? Of dat die verkeerd worden geïnterpreteerd? Ik mis een type Maurice de Hond in de film. Zijn berg aan data had de woorden van Evelien Peeters kunnen staven. De interniste zegt het beleid moreel niet meer te kunnen verdedigen. Peeters: “Ik vind dat we in één groot gedragsexperiment zitten.” Daar ben ik het mee eens, alleen al vanwege de mondkapjesplicht. Maar over die ridicule strafuitrusting, dat denigrerende ‘uithangbord’ van het staatsexperiment, wordt in de docu met geen woord gerept. En ook de PCR-test, die strenge verkeersagent op een eenrichtingsweg, komt helaas niet ter sprake.

Voor wie fungeren wij gewone burgers nou eigenlijk als proefkonijn? Ex-huisarts en epidemioloog Dick Bijl, auteur van Het pillenprobleem, doet een boekje open over de macht van de farmaceutische industrie. Over de hoge rendementen die zij behaalt op een breed scala aan producten. U weet wel, van die onuitspreekbare medicijnnamen. Het is een miljardenbranche met de (volks)gezondheid als verdienmodel. Dat is misdadig als je bedenkt dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat juist medicijnen een rol spelen bij – I beg your f*cking pardon? – de dalende levensverwachting in de VS en de stagnerende levensverwachting in de Europese Unie. De politiek? Die ontbeert de expertise, waardoor Big Pharma geen strobreed in de weg wordt gelegd.

Sterker nog, feitelijk leest Big Pharma de politiek de les. Zegt de naam Feike Sijbesma u nog iets? De voormalig coronagezant (in september 2020 trad hij terug) en tevens oud-directeur van chemiereus DSM kreeg van minister Hugo De Jonge de opdracht om alle mogelijke aanbieders van vaccins in kaart te brengen. Eind juni vorig jaar kon men bij AstraZeneca dan de champagne ontkurken: De Jonge zette zijn krabbel onder een uiterst lucratief contract met de vaccinmaker. Met onder andere Duitsland werd ingetekend op de aankoop van een product dat – ook zoiets – nog niet eens was ontwikkeld. O ja, de president van AstraZeneca Duitsland? Ene Hans Sijbesma, de broer van. I beg your f*cking pardon? Ja, ik begrijp wel dat Feike Sijbesma niet in beeld wil in COVID-19 The System.

Het moge duidelijk zijn: het gaat om zoveel meer dan louter de volksgezondheid. Dat bevestigen ook econoom Ad Broere en hoogleraar strategisch leiderschap Bob de Wit. Zij zoomen in op het woord system in de titel van de film, op de wérkelijke crisis waar COVID-19 slechts een symptoom van is. Die crisis betreft ons financieel stelsel dat van oudsher berust op hebzucht. We worden gegijzeld door een relatief kleine, maar exorbitant rijke elite die een schuldeneconomie in stand houdt; een parasitair systeem waar Jan Modaal steeds heviger onder kreunt. We moeten ervan af, maar helpen cynisch genoeg (stockholmsyndroom!) de oppermachtige corporate states hun logge systeem te verankeren. De hierdoor groeiende kloof tussen rijk en arm, zo voorspelt De Wit, triggert logischerwijs een moderne heruitgave van de bestorming van de Bastille.

Het slotwoord in COVID-19 The System is aan Sloot. Zijn conclusie: we hebben te maken met een ‘syndemie’. Volgens Wikipedia een “verzameling van twee of meer gelijktijdige of opeenvolgende epidemieën of ziekteclusters in een populatie (…) die de (…) ziektelast verergeren.” Klinkt plausibel, gezien de gemiddelde leeftijd (82) van de coronadoden in Nederland. Dus de kwetsbaren goed beschermen? Jazeker! Maar rücksichtslos de rem op de samenleving zetten op advies van alleen virologen? Nee! Dat is beleid gebaseerd op een kokervisie, en daarmee onverantwoord. Gezondheid is toch veel meer dan álles doen om maar niet ziek te worden? Ben ik een dwarsdenker? Een complotgekkie? Nee, eerder een compleetdenker die niet meegaat in leugens. Want eenmaal aangebracht hebben die de vervelende eigenschap hardnekkig te kleven. Mark Twain zag dat juist.

Regie: Joseph Kosinski | Duur: 124 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 12 jaar

Camera

‘Earth is a memory worth fighting for’. Dat is de slagzin van de SF-film Oblivion van Amerikaans filmmaker Joseph Kosinski. Oblivion (‘vergetelheid’) is de verfilming van Kosinski’s graphic novel met dezelfde titel. Dat de film geen hoge ogen gooide, komt vooral door het plot waar van alles mis mee is. Waar helemaal niets mis mee is, is het production design. Ander dik pluspunt: de soundtrack.

Het jaar 2077. Na een invasie door buitenaardse wezens (Scavengers) en de nucleaire tegenaanval van de mens is de aarde onbewoonbaar geworden. Overlevenden wonen inmiddels op Titan, een maan van de planeet Saturnus. Slechts een handjevol mensen waagt zich nog op het aardoppervlak. Een van hen is Jack Harper (Tom Cruise). De technicus repareert de drones die worden ingezet tegen de ‘Scavs’. Jack wordt daarbij geholpen door zijn verbindingsofficier Victoria (Andrea Riseborough). Hun missie zit er bijna op, totdat Jack op een dag een mysterieuze vrouw redt uit een neergestort ruimteschip.

Oblivion is de moeite waard vanwege het jasje waarin de film is gestoken. Zeg maar jas, want kosten noch moeite zijn gespaard. Een behoorlijk deel van het totale budget (zo’n 120 miljoen dollar) is gaan zitten in het op schaal nabouwen van het bubbleship, het wendbare vehikel waarin Jack tussen hemel en aarde pendelt. Zeer geslaagd is tevens de strak ontworpen sky tower, woning en kantoor tegelijk, welke middels een smalle pin met de aarde is verbonden. Je waant je in Oblivion letterlijk in de wolken, want de luchten die het zweefhuis van Jack en Victoria omgeven zijn puur natuur; ze zijn geschoten vanaf een vulkaan op het eiland Maui (Hawaï). Avond- en ochtendrood verzachten zo de kille blauw-, grijs-, en wittinten van hun residentie en hun outfits. Een fabelachtig mooie filmset.

Minder hemels is de aanblik van Moeder Aarde op zeeniveau. Stofvlaktes, kraters en resten van de menselijke beschaving, zoals enorme scheepswrakken en skeletten van bouwwerken, geven haar een troosteloos aanzien. Ook het Pentagon en het stadion van de New York Yankees liggen in puin. De verwoesting lijkt totaal, maar een paar groene berghellingen fleuren de doodse korst wat op. Er is dus nog leven! Wat een bizarre realiteit schept Kosinski in Oblivion. “Beautiful desolation” typeert de begenadigd plaatjesdenker het treffend.

Artistiek gezien staat Oblivion als een huis, maar het verhaal ontspoort op den duur. Tot het moment waarop Julia (de mysterieuze vrouw, gespeeld door Olga Kurylenko) hardhandig kennismaakt met het fenomeen zwaartekracht, is het allemaal prima te volgen. Wel daarbij de volgende kanttekening: het is niet handig van Kosinksi om al in de openingsscène voor te sorteren op Julia’s entree. Bedoeld als teaser? Het heeft het effect van een spoiler. En aan Olga Kurylenko het verzoek om ook eens míjn tuin als crashsite uit te kiezen; dan kijk je later toch een stuk prettiger terug op de lockdown. Grinnik.

Julia schudt Jack nog verder wakker. Ze neemt namelijk een centrale plaats in binnen zijn herinneringen aan het aardse bestaan voor de oorlog. Herinneringen die op de gekste momenten opborrelen, maar die hij eigenlijk niet meer kan hebben omdat zijn geheugen is gewist. Het nieuwsgierige aagje gaat hierop op onderzoek uit, wat tegen het zere been is van zijn gezagsgetrouwe partner Victoria. Het acteerwerk is oké (fijn om oude vos Morgan Freeman ook nog even in actie te zien), maar Julia is de gamechanger in de film. De liefde van Victoria brokkelt hierna snel af, wat tevens gezegd kan worden van de verhaalstructuur.

Een narratief kaartenhuis dat eruitziet als een sprookjesvilla: Oblivion laat je achter met dubbele gevoelens. Ik hou trouw vast aan het Blik Op Film-concept door niet te veel te verklappen, maar eerlijk is eerlijk: ik kon ik er na driekwart film geen touw meer aan vastknopen. Ontzettend jammer, want de vormgeving en de werkelijk epische soundtrack (het fantastische resultaat van de samenwerking tussen de Franse band M83 en componist Joseph Trapanese) hadden een verhaal met smoel verdiend. Werk aan de schrijfwinkel, meneer Kosinski.

Regie: John Hughes | Duur: 103 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 6 jaar

Camera

Lang vervlogen tijden herleven bij het zien van een tekst als ‘binnenkort verkrijgbaar op videocassette’. Het staat gedrukt op oude posters van Ferris Bueller’s Day Off, uit 1986. Een zalige prent van de man die als geen ander in het tienerbrein kruipt: wijlen regisseur John Hughes (1950-2009), die in 1985 ook al scoorde met The Breakfast Club. De parallel tussen die film en Ferris Bueller’s Day Off, een enorme bioscoophit, is dat het gezag flink in het ootje wordt genomen.

Ferris Bueller (Matthew Broderick) heeft vandaag geen zin in school. Hij leidt zijn goedgelovige ouders om de tuin en knijpt er vervolgens lekker tussenuit met zijn liefje Sloane (Mia Sara) en zijn beste vriend Cameron (Alan Ruck). Terwijl het drietal in Chicago de bloemetjes buitenzet, gaat schooldecaan Edward Rooney (Jeffrey Jones) op onderzoek uit. Kan Ferris misschien rekenen op het begrip van zijn oudere zus Jeanie (Jennifer Grey)?

Laat ik beginnen met de schlemiel in Ferris Bueller’s Day Off: Edward Rooney, voor altijd vereeuwigd dankzij de slotact. Daarin zien we hem strompelen door een keurige woonwijk. Zijn broek is even gehavend als zijn humeur. Een schoolbus komt voorbij en de chauffeuse merkt fijntjes op dat Rooney eruitziet alsof hij gevochten heeft. “Wil je een lift?” Het lijdend voorwerp stapt tandenknarsend in en neemt plaats naast een nerdy meisje met belachelijk grote brillenglazen – de enige stoel die nog niet bezet was, duh. Tegelijkertijd hoort u het legendarische Oh Yeah van Yello; een tune die elke filmfan zal heugen.

Niemand die Ferris níét te slim af is. Om te beginnen dus Rooney, die onraad ruikt en zich meer en meer ontpopt tot een soort bloedhond. Hij is uit op de ontmaskering (zeg maar gerust de totale destructie) van het ettertje Ferris, die al voor de negende keer spijbelt en echt aan alles heeft gedacht om niet door de mand te vallen. Dat beseft Rooney ook en aangezien hij vanuit zijn kantoor niet veel verder komt, besluit hij de zieke Ferris thuis op te zoeken. Met verstrekkende consequenties – over bloedhond gesproken.

Ferris’ maatje Cameron dan. Alan Ruck was al 29 toen hij in Ferris Bueller’s Day Off een aan ziektevrees lijdende knul speelde. Ruck speelt de sterren van de hemel. Waar de andere personages nogal ‘plat’ zijn, ondergaat grauwe bonenstaak Cameron een ware transformatie. Zijn depressiviteit hangt, zo leren we gaandeweg, samen met zijn vader die hem klein en doodsbang houdt. Weliswaar komt pap niet één keer in beeld, maar via Cameron komt hij toch ‘tot leven’. Uiteindelijk rekent hij (weergaloze scène) af met zijn angsten, en wel via de personificatie van zijn vader: een bloedrode Ferrari 250 GT California uit 1961. Oh yeah.

Om de vraag uit alinea twee te beantwoorden: nee, Ferris kan fluiten naar het begrip van zijn zus. Jennifer ‘Baby’ Grey (Dirty Dancing, 1987) is ook al een genot om naar te kijken. Jeanie kan haar broer wel schieten. Meneer komt met alles weg, terwijl zij overal bot vangt. Extra zout in de wond is dat de hele school intens meeleeft met haar uiterst populaire broer. Een collecte, bloemstukken aan huis en zelfs een luchtballon met de tekst ‘Save Ferris’ erop doen Jeanie groen aanlopen van nijd. Totdat ze op het politiebureau belandt en een onverwachte ontmoeting aldaar de angel uit haar gif wegneemt. Such a twist!

Intelligent script, kostelijke typetjes, uitstekende montage en klassieke oorstrelers als het Twist & Shout van The Beatles: de feelgoodmovie Ferris Bueller’s Day Off is ruim anderhalf uur genieten geblazen. Een film over het stoute kind dat (lekker puh!) victorie kraait. In 2012 deden geruchten de ronde dat er een sequel in de maak zou zijn, maar goddank is het nooit zover gekomen. Sommige films zijn niet te evenaren. John Hughes’ iconische tienerkomedie is zo’n film, daar moet je geen vervolg op wíllen maken. John Hughes. God hebbe zijn stoute kinderziel.

Regie: Christophe Barratier | Duur: 97 minuten | Taal: Frans | Kijkwijzer: 6 jaar

Camera

Wordt Clément toch nog vader in Les Choristes! Adoptievader van een dolgelukkige Pépinot. Christophe Barratier breit zo een warm slotakkoord aan deze feelgoodfilm, een bewerking van La cage aux rossignols uit 1945 van Jean Dréville. Les Choristes, goed voor twee Oscarnominaties, speelt zich net na de oorlog af en is een lofzang op de saamhorigheid.

15 januari 1949. De pretentieloze muziekdocent Clément Mathieu (Gérard Jugnot) begint op het heropvoedingsinternaat Fond de l’Étang aan een pittige uitdaging. Als surveillant krijgt hij de verantwoordelijkheid voor een groep jongens met een hoog ‘stuiterbalgehalte’. Daarbij zit directeur Rachin (François Berléand) hem voortdurend op de huid.

De docent in wie de knul springlevend is: beiden dragen de naam Clément Mathieu. In het begin van de film doet hij iets wat zijn klas niet verwacht. Hij spaart in aanwezigheid van Rachin kwajongen Le Guerrec. Verbazing bij Le Guerrec en zijn klasgenoten. Wat doet-ie nou? Ook die andere delinquent (Morhange) pikt Mathieu er direct uit. Mathieu stelt hem aan als zijn tijdelijke vervanger omdat hij op de gang een woordje wil wisselen met Le Guerrec. Maar in plaats van de bengel tot Rachin te veroordelen, verzint Mathieu een betere straf. Terug in de klas steekt hij de draak met Morhange. Voilà, de essentie van vier jaar lerarenopleiding in een paar schitterende filmminuten.

De leerlingen voor je winnen is wezenlijk, ze (zelf)vertrouwen geven een noodzakelijk vervolg. Op een avond betrapt Mathieu knaap Corbin & co met een mondharmonica, ter begeleiding van een poging tot zingen. Weer toont Mathieu zijn vakmanschap. Hij schuift zijn ego opzij (hij slikt de spottende tekst aan zijn adres) en nodigt Corbin uit om zijn ‘zangkunst’ – een schorre lama zingt nog zuiverder – ten gehore te brengen. Zo wordt het jongenskoor van Fond de l’Étang geboren.

Met Mathieu breken er dus betere tijden aan in het geïsoleerde tuchtoord. Het repressieve bewind van driftkikker Rachin, die zweert bij de slogan ‘actie-reactie’, ondervindt in ieder geval wat tegenwind. Humaniteit en educatie brengen verzachting. De trendbreuk doet de kids ontdooien en ook Mathieu’s collega’s Chabert (Kad Merad) en Langlois (sympathieke freak, fijn bijrolletje) werpen de schroom van zich af. En scharen zich meer en meer achter de kale messias. Ja, zelfs de mens Rachin lijkt voorzichtig uit zijn graf op te staan!

Les Choristes is een muzikaal juweeltje dat in Frankrijk hartstochtelijk werd omarmd. Die stevige knuffel is terecht. Ik beperk me tot het noemen van een drietal acteurs. Als eerste François Berléand. Razend knap hoe hij de hufter vertolkt, wat een kloterol. Als tweede Morhange junior (Jean-Baptiste Maunier). Lange tijd zet het met een uitzonderlijk mooie zangstem uitgeruste engelengezichtje zijn stekels op tegen vooral Mathieu. Lukt het Mathieu om hem te temmen? Ten slotte het dropje van de film: de piepjonge Pépinot (Maxence Perrin). De kleinste assistent-koordirigent ter wereld. De man ook die vijftig jaar na Fond de l’Étang Pierre Morhange verrast met het dagboek van zijn surrogaatpapa.