Regie: Denis Villeneuve | Duur: 155 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 12 jaar

Camera

Dune is een bont aangeklede prent die je een andere wereld in slingert. “Een soort Star Wars voor volwassenen”, zegt regisseur Denis Villeneuve over zijn nieuwste film die, zo drukt hij ons filmfans op het hart, het best tot zijn recht komt in de bioscoop. Klopt als een bus, en het witte doek kan niet groot genoeg zijn. Toch kom ik na ruim 2,5 uur filmgeweld niet betoverd de zaal uit.

De film is gebaseerd op het werk van Frank Herbert (1920-1986). De Amerikaanse sciencefictionschrijver verwierf grote bekendheid met zijn roman Dune uit 1965, het eerste deel van een zesdelige boekenreeks en het best verkochte SF-boek ooit. Van de hand van David Lynch verscheen in 1984 een eerste verfilming van Herberts boek, met onder anderen Star Trek-icoon Patrick Stewart in de gelederen. Critici waren niet mild in hun oordeel over wat men desalniettemin betitelde als een visueel geslaagde film.

Dune speelt zich af in de verre toekomst, in het jaar 10191. Paul Atreides (Timothée Chalamet) is erfgenaam van het Huis Atreides en voorbestemd om zijn familie en het volk van zijn thuiswereld Caladan te redden van de ondergang. Daartoe onderneemt hij met zijn vader Leto (Oscar Isaac) en zijn moeder Jessica (Rebecca Ferguson) een gevaarlijke reis naar de woestijnplaneet Arrakis. Arrakis, biotoop van de Vrijmans, is rijk aan het zeer kostbare Specie, een grondstof die nergens anders in het universum voorhanden is.

Dune is prachtig gefilmd en vormgegeven, daar valt niet over te twisten. Drie zaken springen er naar mijn mening positief uit: de fraai getailleerde kostuums, de ‘thopter’ (een luchtvaartuig dat op een reusachtige libelle lijkt die een zwaar, propellerachtig geluid produceert) en de op Arrakis levende zandwormen. Kolossale kruipers met een bekkie waar een flinke hap in past. En die ook nog eens pijlsnel zijn, ondanks dat ze zich ondergronds verplaatsen.

Maar Dune is plomp, plomp en nog eens plomp. Ik kan daar mee leven, mits van tijd tot tijd ook mijn ziel wordt gestreeld. Helaas is dat niet het geval. Het verhaal is zeer gericht op de klassieke strijd tussen het goed en het kwaad. Prima, maar de pionnen op het feodale schaakbord zijn nogal flets; inzoomen op de personages zelf is er (te) weinig bij. Op het acteerwerk is niets aan te merken, maar hoofdpersoon Paul is mij in de dagen na mijn biosbezoek niet bijgebleven als de onvergetelijke held, als steunpilaar van het plot.

Ik wil (een) film graag beléven. Essentieel is dan dat ik de personages doorvoel. De good guys en de bad guys. Van alle good guys is de stoere Duncan (Jason Momoa) een van de weinige personages die me raakt. Van de bad guys doet Stellan Skarsgård dat. Als stamhoofd van de wrede Harkonnen biedt de Zweedse acteur een inkijkje in het zenuwcentrum van het kwaad. Toch mis ik in Dune de intensiteit, de oprechtheid, van de clash tussen de twee polaire krachten, zoals dat bijvoorbeeld wel het geval is in The Lord of the Rings-films. Goed en kwaad hebben weliswaar beide een gezicht in Dune, maar de twee uitersten ontberen charisma.

Bovendien had het decor optimaler gebruikt kunnen worden. De woestijn leent zich uitstekend om het heroïsche een mystiek randje te geven. Waarom niet eerst ruim de tijd nemen om door de felblauwe kijkers van de Vrijmans het geheimzinnige Arrakis te verkennen? Waar zijn de langdurige shots van de omgeving? Waarom stroopt de camera niet traag het landschap af? Waar is de spiritualiteit in het geheel? Ik mis de rust en subtiliteit. En ook de muziek (nogal bonkig) van Hans Zimmer wordt me op den duur te veel. Na twee uur Dune heb ik het derhalve wel gezien. En gehoord.

Nee, Dune vind ik geen epos. Vermakelijke Hollywood-kost met een dijk van een cast, ongetwijfeld, maar de stoomwals voor de zintuigen staat te veel op zich. Een spelbreker is verder dat er vrijwel niets te lachen valt en je 155 filmminuten later pas halverwege het verhaal bent. Is er nou wel of geen liefde in het spel tussen Chani en Paul? Het antwoord volgt geheid in Dune 2, waarbij ik hoop dat Villeneuve er voor alles een krachtmeting der karakters van maakt.

 

Regie: Florian Zeller | Duur: 97 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 9 jaar

Camera

Ik val met de deur in huis: ik houd het niet droog tijdens de slotscène van The Father, waarin Anthony zich hardop afvraagt wie hij eigenlijk is. “I feel as if I’m losing all my leaves”. Je bent terug bij af, lieve Anthony. Je bent weer kind. Huil maar, mama is bij je. De kroon op dit filmjuweel is het laatste shot. De camera draait langzaam naar het venster, zoomt tegelijk in en stopt wanneer dat frontaal in beeld is. Door het glas zien we bomen die vol in blad staan. Wuivend groen blad.

Sir Philip Anthony Hopkins is van 31 december 1937. Nu drieëntachtig jaar oud is zijn rol in The Father misschien wel zijn zwanenzang op het witte doek. In dit drama van de Franse schrijver en regisseur Florian Zeller, gebaseerd op diens toneelstuk Le Père uit 2012, speelt Hopkins een hoogbejaard heerschap met dezelfde naam. Toeval? Hoe dan ook schreef de Welshman op 25 april dit jaar geschiedenis: hij werd de oudste Oscarwinnaar ooit, dankzij zijn spel in The Father.

Het verhaal is simpel. Anthony woont zelfstandig en naar volle tevredenheid in zijn ruime flat in Londen. Probleem is echter dat hij dementerende is en daarom stelt zijn dochter Anne (Olivia Colman) alles in het werk om een geschikte verpleegster voor hem te vinden. Ook omdat ze binnenkort met haar echtgenoot naar Parijs verhuist. Maar keer op keer wijst Anthony alle hulp af.

De beste film over de tol der vergankelijkheid sinds het Franse drama Amour (2012). Zo oordeelt The Hollywood Reporter over The Father. Nu ben ik het lang niet altijd eens met de gevestigde filmcritici, maar dit keer kan ik alleen maar volstaan met een instemmend ‘amen’. De film van het jaar, wat mij betreft. Gaat niet meer overtroffen worden, onmogelijk.

Hoe voelt het om langzaam alle grip op de realiteit te verliezen? Om nomade te zijn in je brein? The Father biedt een indringende inkijk. De enorme kracht van de film zit ‘m in het gegeven dat je Anthony’s cognitieve verval beleeft vanuit Anthony zelf. Dat is het uitgangspunt binnen het formidabele script. Bijzonder goed zijn bovendien het acteerwerk en de montage. Die elementen maken The Father tot een memorabele (excusez le mot) kijkervaring.

Laat The Father alsjeblieft Hopkins’ laatste acteerklus zijn. Stop nu, Anthony. Op je hoogtepunt. De acteur zet namelijk een magistrale vertolking neer van een man die hopeloos verstrikt raakt in een labyrint. En dat ook steeds meer beseft. De remedie? Krampachtig houvast zoeken. Vluchten in rituelen. Zo is de tijd een essentieel motief in de film. Als hij zijn horloge maar (om) heeft. Want aan die constante valt niet te tornen, daar kan hij tenminste op bouwen.

Een ander ritueel is uit het raam kijken. Een glimp van het leven opsnuiven, het echte leven. Furieus opent hij de gordijnen, daar de ‘gevangene’ zo graag wil proeven van de vrijheid. Eén shot in het bijzonder valt op: Anthony (zijaanzicht, mooie belichting) observeert daarbij een jongen op straat. De knul dolt met een plastic zak die speelbal is van de wind. De onschuld van het tafereel sorteert een vluchtige glimlach op het gezicht van Anthony. Het zijn verkapte tranen.

Maar indien je denkt dat de knul in de oude man dood en begraven is, dan vergis je je deerlijk. Wanneer verpleegster nummer zoveel zich aandient, Laura (Imogen Poots, schitterend rolletje), is daar plots een heel andere Anthony: meneer de charmeur. In een ijzersterke scène zien we hoezeer zijn persoonlijkheid gespleten is. Hoe ‘naakt’ hij opereert. Geen emotionele remmingen meer, geen gevoel voor verhoudingen, voor sociale context. Hij versiert Laura, om haar even later genadeloos te schofferen. Hij is een locomotief op drift. Machinist afwezig.

Met name tijdens die scène valt ook op hoe waanzinnig sterk Olivia Colman acteert. Een actrice die nooit teleurstelt. Anne leeft ook in meerdere werelden, maar dan wel bij vol bewustzijn; misschien maakt het dat nog pijnlijker. Het ene moment door je eigen vader gefileerd worden, het andere moment van hem horen dat je haar zo leuk zit. Veel erger is dat Anthony zijn dochter steeds moeizamer herkent. Zie het ongeloof in haar ogen, het verdriet. En ondanks alles blijft ze in de liefde naar hem. Hoe knap. Ook Colman zorgt voor kippenvel.

Nog meer superlatieven, ter afsluiting. Yorgos Lamprinos moet genoemd worden. De editor van The Father, die ook werd genomineerd voor een Oscar. De Griek (bij het lezen van het scenario kreeg hij al tranen in de ogen) ontving carte blanche van Zeller om zíjn point of view te integreren in Zellers oorspronkelijke werk. Dankzij Lamprinos houdt de kijker zicht op de hoofdlijn van het confuse narratief dat The Father is. En identificeer je je daardoor moeiteloos met elk van de personages.

Het slotakkoord wijd ik aan de Italiaanse componist Ludovico Einaudi (65). Het genie op de piano. Na Intouchables laat hij in The Father opnieuw van zich horen. Wow zeg, wat een soundtrack. In 2019 verschenen zeven cd’s van zijn hand, Seven Days Walking getiteld. Luister naar en huiver bij Low Mist Var. 2 (Day 1) en Low Mist Var. 1 (Day 5). Maar het meest fijnzinnig en mysterieus is Einaudi’s muziek onder de slotbeelden: als papaatje los is van tijd en plaats, en alleen nog de finale reis voor de boeg heeft. Mindblowing stuff.

 

Regie: Thomas Vinterberg | Duur: 117 minuten | Taal: Deens | Kijkwijzer: 12 jaar

Camera

De opnames voor Druk waren een dag of vier onderweg toen Ida, de 19-jarige dochter van regisseur Thomas Vinterberg (Festen en Jagten), in België om het leven kwam bij een auto-ongeluk. Besloten werd om het script van de film aan te passen. Vinterberg zei naderhand: “It should not just be about drinking. It was about being awakened to life.”

Druk draait om vier docenten op een middelbare school: docent geschiedenis Martin (Mads Mikkelsen) en zijn collega’s Tommy (Thomas Bo Larsen), Nikolaj (Magnus Millang) en Peter (Lars Ranthe). Behalve collega’s zijn het ook lotgenoten, omdat elk van hen kampt met een midlifecrisis. Die crisis doet zich gelden tot in het klaslokaal: hun lessen zijn als lauw bier en de leerlingen zijn niet vooruit te branden. Maar een gewaagd experiment moet daar verandering in brengen.

Dat experiment houdt verband met de Noorse filosoof en psychiater Finn Skårderud – nee, ik kende hem ook niet. Skårderud stelde ooit dat het bloed van de mens bij zijn geboorte een te laag alcoholpromillage heeft. Een tekort van ongeveer 0,5 promille. Een productiefoutje, maar voor de vier boefjes is het een welkom excuus om uit een ander vaatje te gaan tappen.

Kun je je het voorstellen? Alleen onder werktijd drinken en het weekend gebruiken om te detoxen. Het Deense Druk is de wereld op z’n kop. Om te brullen van het lachen, dat geef ik u op een briefje. Maar het is ook ontroerende cinema. Vertederend. Het hoogste rapportcijfer in dit komische drama, winnaar van de Oscar voor Beste Buitenlandse Film, is voor het acteerwerk.

Natuurlijk is Mikkelsen, vaandeldrager van de Deense cinema, de ultieme blikvanger. Prachtige kop heeft hij toch. Martin maakt een uitgebluste indruk. Geen connectie met zichzelf, een vreemde in de ogen van zijn eigen kinderen. En het huwelijk met zijn vrouw Anika (Maria Bonnevie) bevindt zich in de blessuretijd. “Je bent niet meer de Martin van vroeger”, luidt haar oordeel. Even later kan hij de tranen dan ook niet bedwingen. Tijdens de geweldige tafelscène verruilt hij namelijk een ‘frisje’ voor het echte werk. Tja, alcohol maakt nu eenmaal dingen los.

Mikkelsen heeft uitstekend gezelschap in Druk; heel de cast is voortreffelijk. Thomas Bo Larsen (onvergetelijke rol in Festen) wil ik graag noemen. Tommy is de senior van het kwartet. Een gevoelige goedzak. En ook van de docent lichamelijke opvoeding is het beste wel af. Oplossing: je waterflesje eens vullen met iets anders dan water. De alcohol schudt het fanatieke kind in Tommy helemaal wakker. Leukste plotlijntje in de film is de interactie tussen hem en ‘brillemans’.

De permanente alcoholroes heeft gevolgen. Positief, want de leerlingen (van vooral Martin) kunnen hun ogen niet geloven; docent en geschiedenis komen plots tot leven! En daar het experiment vloeiend verloopt, besluiten de heren het te verlengen. Te intensiveren zelfs. ‘Differentiatie’ heet dat in het onderwijsveld. Voor de goede orde: er werd geen druppel geschonken op de set. Maar dat zou je wel denken, want hun dronkenschap spat werkelijk van het scherm. Ooit ladderzat boodschappen gedaan? Of lekker gaan vissen? Aan de knappe motoriek van de drankorgels moeten vele uren huiswerk zijn voorafgegaan.

Het drama in Druk betreft uiteraard de negatieve gevolgen van al dat gezuip. Martin is meer en meer getrouwd met de fles, wordt knock-out en onder het bloed gevonden door zijn zoon en heeft thuis dus heel wat uit te leggen. Tommy echter zorgt voor de grootste shock in Druk. De film lijkt daardoor met een anticlimax te eindigen, maar niets is minder waar: middels de swingende slotscène (wist u dat Mikkelsen vroeger op jazzballet zat?) spoort Vinterberg ons aan om het leven vooral te leven. Want het vervliegt sneller dan alcohol.

Regie: Marc di Domenico & Charles Aznavour | Duur: 83 minuten | Taal: Frans | Kijkwijzer: AL

Camera

Place du Tertre, in het 18e arrondissement van Parijs. In een knus brasserietje zit ik te genieten van een pain au chocolat (nergens zo lekker als in het beloofde land zelf) en un grand café noir. De radio staat aan, het geluid uit de plafondspeakers kraakt een beetje. Alsof je vers stokbrood breekt. Plots brengen ze een mannenstem ten gehore. Zuiver timbre, bekoorlijke melodie. Mes emmerdes heet het chanson. En zo maak ik in juni 1997 kennis met chansonnier Chahnour Varinag Aznavourian, beter bekend als Charles Aznavour (1924-2018).

Het fameuze kunstenaarsplein is ook de plek waar Aznavour met zijn eerste vrouw woonde: zangeres Micheline Rugel. Piepjong waren ze, maar het was ‘le coup de foudre’ (liefde op het eerste gezicht). In 1946 zouden ze elkaar het jawoord geven. In La Bohème bezingt Aznavour die tijd. Het is nostalgie van de bovenste plank: de melodie, de tekst, de korrelige beelden van het naoorlogse Montmartre. Alles ademt onschuld in Aznavour, le regard de Charles. Een tedere blik over de schouder.

Uniek aan de documentaire is dat het een zelfportret betreft; Aznavour is aan het woord. Dat wil zeggen: we horen zijn observaties en overpeinzingen. De voice-over is van acteur Romain Duris en hij doet dat op voortreffelijke wijze. Zijn warme, heldere stem lijkt namelijk erg op die van Aznavour. Toch klinkt Aznavours signatuur het meest door in de beelden, om de simpele reden dat hij die zelf heeft geschoten. Want van wie kreeg hij in 1948 een filmcamera? Van niemand minder dan Édith Piaf. De dame die hem ontdekte.

“Je suis un homme de la rue, de l’extérieur.” Aznavour het straatjochie. Nooit ging hij zonder Piafs camera op pad. Hij filmde om dichter bij de mensen te komen, om het leven te ‘vangen’. We zien beelden uit Centraal Afrika, van de sloppenwijken in La Paz (Bolivia). Hij vertelt de kijker dat hij zich verloren voelt wanneer hij Macao bezoekt, een mierenhoop in Azië. Maar in Tokio, op tournee met zijn derde vrouw (de ruim twintig jaar jongere Zweedse Ulla Thorsell), is hij juist als een vis in het water.

“Je pense donc je suis” zei René Descartes. Aznavour knipoogt naar Descartes door te stellen: “Je me filme donc j’existe.” Het vlot gemonteerde Aznavour, le regard de Charles belicht niet zozeer zijn grote successen, hoewel hij die uiteraard wel kende. Zo ging hij met Piaf op tournee door Frankrijk en Amerika, met een bomvol Carnegie Hall (New York) in 1966 als hoogtepunt. In Québec was het vervolgens een waar gekkenhuis: in veertig weken tijd verzorgde hij in diverse clubs honderden optredens. Erna zong de naam van ‘Monsieur le Prince’ alom rond.

Veertig uur aan historisch filmmateriaal, gecomprimeerd tot 80 minuten: Aznavour, le regard de Charles is een ontroerend filmdocument over een kind van Armeense immigranten. Talentvol en in de wieg gelegd voor het avontuur. En die al 40 jaar is wanneer hij voor het eerst voet zet op vaderlandse bodem. Hij ontmoet er zijn oma en deelt handtekeningen uit aan fans. Beelden die nog maar eens aantonen dat Aznavour altijd dat jochie met een open blik zou blijven. Hij wilde niet zozeer gezien worden, hij wilde vooral zelf zien: “ U zag mij, maar u weet wellicht niet dat ik u ook zag.”

Regie: John Krasinski | Duur: 97 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

John Krasinski keert terug als acteur in A Quiet Place Part II. Het is een kortstondig optreden van de man die ook weer de regie in handen heeft, want zijn personage (Lee Abbott) sterft in A Quiet Place (2018) een heldhaftige dood. Hoe hij dan toch van de partij kan zijn? Omdat deze sequel begint met dag 1, terwijl deel 1 met dag 89 opent. Deel 2 start met de dag waarop de aliens de aardbol aandoen. En dat gaat bepaald niet geruisloos.

Daarmee tapt dit vervolg direct uit een ander vaatje: binnen 5 minuten is de chaos namelijk compleet. Voordeel is dat je wordt meegezogen in het verhaal. Maar waar het nu direct ‘even Apeldoorn bellen’ geblazen is, duurt het in de eerste film feitelijk tot de slotscène eer de scherphorende wezens zich in vol ornaat tonen. Het gemis van zo’n lange, onheilspellende aanloop is de voornaamste reden dat part II minder intrigeert dan het eerste deel.

Na ongeveer 15 minuten behoren de gebeurtenissen van dag 1 tot het verleden en gaat het verhaal verder waar deel 1 eindigde: in het huis van de Abbotts. Al snel verplaatst het decor zich vervolgens, want het tot vier leden gereduceerde gezin (moeder Evelyn, haar baby en haar twee kinderen Regan en Marcus) besluiten hun heil elders te zoeken. Maar uiteraard zit het buitenaardse geboefte hen binnen de kortste keren op de hielen. Waarmee deel 2 zich ontvouwt tot een soort kat-en-muisspel, terwijl het in deel 1 vooral ging om ‘verstoppertje spelen’.

Cillian Murphy (als Emmett) vervangt in zekere zin de weggevallen Krasinski, maar Emmett is niet te vergelijken met Lee. Murphy vertolkt geen vaderfiguur, eerder een zwerver die Evelyn en haar kroost tijdelijk duldt in het hol waar hij zit ondergedoken. Wanneer Regan een list bedenkt om de aliens te slim af te zijn, vangt ze dan ook bot bij Emmett. Dan maar alleen op pad, denkt de dappere dame. De parallel met deel 1 is evident: ook nu valt het gezin uit elkaar, maar dat gegeven voelt beduidend minder dramatisch aan omdat de emotionele band tussen Emmett en de Abbotts afwezig is. Emmett is een bange zeur, niet de liefhebbende vader die Lee was.

Murphy’s spel is oké, maar meer ook niet. Emily Blunt (Evelyn), Millicent Simmonds (Regan) en Noah Jupe (Marcus) zijn daarentegen wel ‘eyecatchers’. Blunt doet haar geweldige spel nog eens dunnetjes over. En Simmonds, als kind reeds doof door een overdosis medicatie, staat nu meer centraal dan in de eerste film, maar ze betaalt die eer ruimschoots terug. Knap wat de jonge actrice laat zien in een rol die aan Lee doet denken: die van het krachtige gezinshoofd. Het is dankzij een een-tweetje tussen haar en Marcus, op het einde van de film, dat de wezens het nakijken hebben. Voorlopig dan, want deel 3 zit in de pijplijn.

Héél stil ben ik niet van A Quiet Place Part II. De film zal je niet bijblijven vanwege het plot, noch door de ontknoping ervan (die een belletje doet rinkelen). Maar ga toch naar de bios, want er is genoeg moois te zien. Goed acteerwerk, een paar knetterende jump scares en ook de locaties spreken tot de verbeelding. Een krakend huis, weggestopt tussen de maïsvelden, werkte al prima. Maar het sinistere decor waar de arme Abbotts dit keer terechtkomen? Brr.

 

Regie: Robin Wright | Duur: 89 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 12 jaar

Camera

Vluchten kan Edee niet meer. Halverwege Land, het regiedebuut van Robin Wright, loopt haar weg namelijk dood. Wright regisseert en vertolkt tevens de hoofdrol, waar dat laatste eigenlijk niet gepland was. De in Texas geboren actrice (1966) levert solide acteerwerk af in een niet over de hele linie overtuigend portret van een vrouw op zoek naar zichzelf. De film roept associaties op met het biografische drama Into the Wild uit 2007, geregisseerd door Wrigts ex-echtgenoot Sean Penn.

Na een zeer aangrijpende gebeurtenis voelt Edee zich gedwongen om haar oude leven resoluut de rug toe te keren. Ze tikt een vervallen blokhut in de Rocky Mountains op de kop en begint zo aan een ongewis avontuur. Maar de beoogde ‘expeditie naar binnen’ mondt al snel uit in puur overleven. Nadat een lokale jager (Demián Bichir) Edee van de dood heeft gered, rest haar nog maar één ding: definitief in het reine komen met het verleden.

Ik val met de deur in huis: de laatste vijfentwintig minuten redden dit drama waarvan het plot nogal week is. Een geestelijk in de kreukels liggende dame die bezinning wil en zich daartoe van alles en iedereen afzondert. Leuk bedacht, maar Moeder Natuur is haar behoorlijk vijandig gezind. En bovendien is ze met name fysiek niet gemaakt voor dit soort boude survivalfratsen, zeker als je die solo onderneemt. De eerste helft van Land wordt dan ook besloten met een herhaaldelijk geuite wanhoopskreet: “Dit werkt niet!” Glashelder.

Met de entree van godsgeschenk Miguel (Bichir) hoopte ik op meer verrassing en diepgang. Vooral dat laatste, omdat ook de zachtaardige Miguel een litteken heeft; zoiets schept toch een band. Hij werpt zich op als een mentor van Edee, die inderdaad wel een stoomcursus overleven kan gebruiken. Prima, maar als Miguel haar op zeker moment vertelt welk verlies hij heeft geïncasseerd, kapt Wright mijn inziens de scène te vroeg af. Spijtig, dit was nou hét moment geweest voor een betekenisvolle dialoog, de springplank tot verdere uitdieping van hun connectie. Het acteerwerk in Land is ruim voldoende, de dynamiek tussen Edee en Miguel had alleen een stuk pittiger gemogen.

Wat ik het verder jammer vind in Land, is dat de majesteitelijke Rocky Mountains (in werkelijkheid Alberta, Canada) als filmmotief een te magere rol spelen. Decor en narratief staan los van elkaar, er is geen echte ‘communicatie’ tussen de twee. De woestenij, in combinatie met het isolement, had zowel verhelderend als helend kunnen uitwerken voor Edee, maar in plaats daarvan schiet ze in de irritatie en de vertwijfeling. Naar Miguel toe toont ze zich jammer genoeg een emotioneel gesluierde vrouw; al met al heeft haar ego het roer iets te stevig in handen.

Doch niet getreurd: het timide drama kent een sterk slot. Edee neemt dan het heft in eigen handen en gaat op zoek naar Miguel, de man die plotseling aan haar verscheen en net zo snel weer verdween. Wat je een ruim een uur lang mist, namelijk wezenlijke uitwisseling van ziel tot ziel, vindt tijdens de laatste minuten van Land gelukkig wél plaats. Geheimen sneuvelen en tranen rollen. Waarna Edee’s corridor richting de wereld en haar menselijke bewoners weer een beetje open ligt.

Regie: Scott Cooper | Duur: 134 minuten | Taal: Engels, Cheyenne, Frans | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

Hostiles krachtig samengevat: meedogenloos mooi. De zuinige IMDb-metascore (6.5) valt mij dan ook in negatieve zin op. Niet voor het eerst vraag ik me af hoe de kenners gekeken hebben. Met het hart geblinddoekt, denk ik. Maar zet je je voelsprieten wel op scherp, dan moet je vaststellen dat Hostiles een masterclass cinema is. Tot mijn verbijstering won hij slechts vier bescheiden filmprijzen. Het pedante Hollywood liep kennelijk niet warm voor het meesterwerk van Scott Cooper; de eerste stoeptegel van The Hollywood Walk of Shame is bij deze gelegd.

Amerika, 1892. Legerkapitein Joseph Blocker (Christian Bale) krijgt tot zijn afschuw de opdracht om het Cheyenne-opperhoofd Yellow Hawk (Wes Studi) en zijn familie te escorteren naar hun geboortegrond: The Valley of the Bears in de staat Montana. Tijdens de gevaarlijke tocht, met als startpunt de geïsoleerde legerpost Fort Berringer (New Mexico), stuit het reisgezelschap op Rosalee Quaid (Rosamund Pike), wier gezin voor haar ogen is vermoord door leden van de Comanche-stam.

Dik twee uur lang zit ik als geketend voor het televisiescherm. Gegijzeld door Hostiles. In jaren niet zo’n indrukwekkende film gezien. Stel je in op een heftige thematiek en indringend beeldmateriaal. Maar dat offer loont, wat heet. En opdat je niet a priori afhaakt, is het wijs om te vermelden dat verzoening de grondtoon van deze sublieme western is. Verzoening en heling tussen de rivalen Joseph (Joe) en chief Yellow Hawk. “Kijk niet achterom, mijn vriend. Ga op een goede manier. Een stuk van mij gaat met jou dood.”

Hostiles is de welhaast gedwongen verzoening met de dood, zijnde een logisch gevolg van de repressie waar de film je op niet mis te verstane wijze mee confronteert. De beginscène, een kerf in je ziel, is exemplarisch voor die repressie. Voor de blinde nijd waarmee die gepaard gaat. Een waarschuwing voor de heftigheid van de beelden is op zijn plaats. Niet voor niets begint de film met de voorspellende woorden van de Britse schrijver en globetrotter D.H. Lawrence: “The essential American soul is hard, isolate, stoic, and a killer. It has never yet melted.”

De bloedige (en ook spannende) ouverture van Hostiles is niet los te zien van de scène die volgt. Joe zit daarin op zijn paard. Stoïcijns overziet hij het gebeuren waarbij een indiaan het slachtoffer is van een sadistisch spel. Een vertwijfeld snikkende vrouw en haar kind kijken machteloos toe. Hierop werpt Joe’s collega Thomas Metz zijn baas voorzichtig een bedenkelijke blik toe. Haat transformeert de mens tot een beestachtig creatuur, luidt Coopers pregnante boodschap met de twee scènes die overduidelijk elkaars spiegelbeeld zijn.

Ik noemde Thomas Metz (Tommy) al even, heel mooi gespeeld door Rory Cochrane. Het heilige vuur is dovende in de fors bebaarde soldaat met de melancholische blik. Metz is het meest doorleefde personage in Hostiles, omdat de morele ontkoppeling hem zwaar valt. Steeds zwaarder valt. Machtig is de scène waarin hij, bij stromende regen, Joe bekent niets meer te voelen. Waarna hij zich naar de tent van chief Yellow Hawk begeeft en, op zijn knieën, hem om vergiffenis vraagt voor het onbeschrijflijke leed dat de indianen is aangedaan.

Van een knagend geweten heeft de geharde Joe Blocker weinig last, in het begin dan. Christian Bale is vorstelijk goed als een in zichzelf gekeerde leider met een versteende woede. Een man met een “war bag of reasons” om indianen hartgrondig te haten. Joe, aandachtig lezer van Julius Caesars Commentarii de bello Gallico, smijt niet met woorden (alsof zijn weelderige snor als een slot op de deur fungeert), maar precies die eigenschap maakt dat men vertrouwt op zijn inzichten, dat zijn droge bevelen zonder tegensputteren worden opgevolgd. Significant moment in de film is zijn ontmoeting met de getraumatiseerde Rosalee; een onvergetelijke scène in een zwartgeblakerd decor. Waarna de krijger van beton ook andere kanten van zichzelf toont: empathie, zachtheid, in tranen gegoten verdriet.

“Een groot mens heeft twee harten”, stelde schrijver en mysticus Kahlil Gibran. “Het ene bloedt en het andere verdraagt.” Rosalee Quaid is zo’n mens. Compleet gebroken werpt de jonge vrouw zich desalniettemin op als een bruggenbouwer. Ze is de heks (in de goede zin van het woord) die in een arena vol dood en verderf een veiliger klimaat schept, zodat ruimte ontstaat voor een vleugje echt contact tussen het bonte ensemble verwonde zielen. Rosalee weet mensen met elkaar te verbinden, en ze doet dat vooral woordeloos. Subtiel. Symbolisch startschot van dit proces is de jurk die ze cadeau krijgt van een van de indiaanse vrouwen.

Een hyperpatriarchaal systeem waarbinnen de vrouw opstaat: Rosalee is in zekere zin de redder van Joe, tegelijkertijd realiseert ze haar eigen ‘opstanding’. Rosamund Pike (1979) staat na Hostiles in mijn filmgeheugen gegrift; ze heeft er een vaste plek in de ereloge. Mijn hemel, wat speelt de Britse actrice fantastisch. Alsof je eigen leven acuut op het spel staat, zo voelt het wanneer Rosalee in de openingsscène op het nippertje uit het gezichtsveld van een moordlustige ‘roodhuid’ weet te blijven. Later moet ik slikken bij de wanhopige, van pijn doortrokken huilkreet die ze slaakt als het haar niet lukt eigenhandig een gat in de grond te graven. En wat denkt u van de slotscène, wanneer ze afscheid neemt van Joe? My god.

Never Goodbye is de titel van het prachtige stuk muziek in die slotscène. Wat betreft de soundtrack in zijn geheel: niet eerder registreerde mijn oren noten zó schoon. Behalve Oscars voor Bale en Pike had de uit een klassieke muziekschool afkomstige componist Max Richter ook een beeldje verdiend. Hij kreeg hem dus niet. Een heus standbeeld dan maar? Voor de hele crew welteverstaan. Ook vanwege het knappe camerawerk en een belichting à la The Revenant (2015). Die twee elementen dragen in hoge mate bij aan de beleving. Je zit niet zomaar naar een filmpje te kijken, Hostiles is zélf de dorre binnenlanden van West-Amerika ervaren. Is kruitdampen ruiken, kogels voelen, bloed proeven. Afzien en janken. Een existentialistisch gevecht dat je sprakeloos achterlaat.

Regie: Sean Penn | Duur: 124 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 16 jaar

Camera

Het pakkende The Pledge van Sean Penn is gebaseerd op de roman Das Versprechen (1958) van schrijver Friedrich Dürrenmatt. De film was in de race voor de Gouden Palm op het Filmfestival van Cannes in 2001. Het is cinema van de oude stempel: een langzaam ontvouwend plot en sterke vertolkingen. We zien Jack Nicholson schitteren in de hoofdrol, maar ook de bijrollen (twee in het bijzonder) maken veel indruk. De muzikale dressing van Hans Zimmer en Klaus Badelt is bovendien om je vingers bij af te likken.

Politierechercheur Jerry Black (Nicholson) is slechts enkele uren verwijderd van zijn pensioen als in de omgeving van het in sneeuw gehulde Reno (Nevada) het levenloze, toegetakelde lichaam van een jong meisje wordt aangetroffen. De politie vat al snel de hoofdverdachte bij de kraag, maar die pleegt prompt zelfmoord. Zaak afgedaan? Niet voor Jerry. Met ziel en zaligheid stort hij zich op het misdrijf. Dit tot ergernis van zijn superieuren, die moeten toezien dat hij zijn plechtige belofte aan de moeder van het meisje bloedserieus neemt.

Ik begin met de dressing, de lekkerste druppel ervan. De film opent met een Jerry die de indruk wekt behoorlijk doorgedraaid te zijn. Je hoort het nummer The Angler, een combi van lichte snaarmuziek, percussie, piano en een hoge, zuivere vrouwenstem. Subtiel, mysterieus, onheilspellend. Er volgt een fade (trage beeldovergang), waarna duidelijk wordt wat een angler is: een hengelaar. Alsof Penn de kijker lanceert met de vraag: hoe eindigt hengelaar Jerry, dan nog in zijn element, twee uur later als een vis op het droge?

Het personage Jerry is op het lijf geschreven van drievoudig Oscarwinnaar Nicholson (1937), in wie ik sinds Wolf (1994) altijd een beetje die weerwolf ben blijven zien. IMDb vermeldt over hem: “Frequently works as a character with mental instability.” En inderdaad kruipt hij in The Pledge opnieuw in de huid van een labiel figuur. Jerry geniet autoriteit, maar heeft niet de clownsneus die Nicholson zijn personages vaak meegeeft. Jerry is ingetogen. Een observator. Hij slaat echter door in zijn obsessie om de dader te pakken. Belofte maakt schuld, is de overtuiging van de kettingrokende, celibatair levende bijna-pensionado. Maar daarbij overschrijdt hij in de tweede helft van de film wel een ethische grens.

Het is prettig om Nicholson rust te zien leggen in zijn optreden; het maakt de weg vrij voor anderen om ook hun kunsten te vertonen. Twee namen wil ik noemen, van acteurs die gezamenlijk amper tien filmminuten voor hun rekening nemen. Maar hoe knap is hun spel! De eerste is Mickey Rourke als James Olstad. Twintig jaar terug, toen ik The Pledge voor het eerst zag, blies Rourke mij met dat minirolletje van de bank. En nu weer. Zo ziet intens verdriet er dus uit. De tweede is Benicio Del Toro als Toby Jay Wadenah. Del Toro is bijna onherkenbaar als een geestelijk gehandicapte indiaan. Zijn voortreffelijke bijdrage had beloond moeten worden met een prijs, vind ik. Hij hield er slechts een nominatie voor de ALMA-award (Outstanding Supporting Actor in a Motion Picture) aan over.

Ook Chris Menges mag niet onbesproken blijven. De ervaren Brit (twee Oscars in zijn kast) verheft met de camera The Pledge tot een spannend schouwspel. Zijn kadrering is excellent. Een voorbeeld daarvan is het moment waarop het lichaam van het meisje wordt gevonden. Menges bouwt die sequentie meesterlijk op, vanuit het perspectief van een jongen wiens sneeuwscooter er plots mee ophoudt. Jammer alleen dat het afscheid van Jerry erdoorheen is gemonteerd. Heel treffend is ook zijn cameravoering als Jerry de ouders van het meisje het afschuwelijke nieuws moet brengen; let op het extreme long shot en de positie van de zwaailichten daarin.

Nicholson, Rourke, Del Toro. Maar ook Helen Mirrren, Aaron Eckhart, Sam Shepard, Vanessa Redgrave, Robin Wrigt Penn en zelfs een glimp van de inmiddels overleden Harry Dean Stanton: The Pledge schotelt u een respectabele dosis Hollywood voor. Een topcast in een geraffineerd gemaakte, lekker stroperig voortbewegende thriller met een donker randje. En waarin Penn durft af te wijken van de oer-Amerikaanse traditie die happy end heet.

 

Regie: James L. Brooks | Duur: 139 minuten | Taal: Engels | Kijkwijzer: 6 jaar

Camera

Op ieder potje past een dekseltje, maar in As Good as It Gets is het wrikken geblazen. Van alle romances op het witte doek is die tussen Melvin en Carol een van de meest ongewone. Het spettert en bruist, maar niet doordat het allemaal zo romantisch is. ‘Can’t live with or without you’, dat werk dus. Zowel Jack Nicholson als Helen Hunt ontvingen een Oscar voor hun spel in deze feelgoodklassieker die doping is voor de lachspieren.

In As Good as It Gets maken we kennis met Melvin Udall (Nicholson). Melvin is een succesvol schrijver, maar ook een misantroop in hart en nieren. Bovendien lijdt hij aan diverse dwangneuroses, waaronder smetvrees. Lichtpuntje in zijn leven (behalve de pen dan) is Carol Connelly (Hunt). Ze werkt als serveerster in het restaurant waar Melvin een abonnement op heeft.

Eh, niet zo romantisch allemaal? Noem een compliment als “You make me want to be a better man” maar niks! De auteur ervan is Melvin, de ontvanger Carol. Terwijl zijn verbale liefkozing haar doet smelten, voegt het prikkelende heerschap nog even toe dat hij wellicht wat overdrijft. As Good as It Gets zit vol met dit soort humor. Grillig, onconventioneel. Melvin grossiert in sarcastische opmerkingen. Sommige zijn op het randje, de meeste (de leukste!) zijn over het randje. Zo vraagt een receptioniste (een barbiepop met het IQ van een wasknijper – zo wordt de blondine althans neergezet): “How do you write women so well?” Melvin: “I think of a man, and I take away reason and accountability.” Au.

Tact komt dus niet voor in het lexicon van Melvin, de gepantserde man met een tong als een rasp. Alles wat leeft mijdt hem dan ook als de pest. De homofiele kunstenaar Simon (Greg Kinnear) doet dat ook, maar stuit daarbij op een praktisch probleem: hij en Melvin zijn buren. Op een dag wordt Simon zwaar afgetuigd door inbrekers en belandt hij in het ziekenhuis. Maar wie bekommert zich dan om zijn hondje Verdell? Melvin Udall dus. Als dat maar goed gaat.

Ja, wonder boven wonder pakt dat goed uit. Wat heet: Melvins oog voor Verdell slaat zelfs scheurtjes in zijn pantser. Zou hij dan toch menselijke trekjes hebben? Of bloody course! Ook “Carol the waitress” bespeurt die voorzichtige verandering. Het leven van de alleenstaande moeder loopt niet over van de ‘confettimomenten’. Werken werken werken en thuis heeft ze de zorg voor haar zwaar astmatische zoontje Spencer. Maar rara, wie schiet haar te hulp? Inderdaad, de vuile smiecht ontpopt zich meer en meer tot een soort messias.

Verdell ontdooit Melvin, Melvin redt Carol. Maar wie schiet “Simon the fag” eigenlijk te hulp? Regisseur en scriptschrijver James L. Brooks, die As Good as It Gets situeert in zijn geboortestad New York, stuurt het drietal hiertoe naar het zuidelijker gelegen Baltimore. Een bescheiden roadtripje tijdens welke Simon, óók een drenkeling van de stroom des levens, plots het licht weer ziet. Meewerkend voorwerp in dit geval? Carol. Waarmee de cirkel rond is. Of nee, toch nog niet helemaal. Want wie geeft Melvin het beslissende zetje in de richting van Carol?

Beter dan As Good as It Gets wordt het niet. Fijn plot en héérlijk acteerwerk. Tuurlijk, de film barst van de stereotyperingen. In het huidige tijdperk, dat zwanger ziet van de deugterreur, is het bijna ondenkbaar om daar nog om te mogen lachen, maar daarom is deze filmische blik over de schouder juist zo leuk. Heel erg leuk. Behalve om Hunt en Nicholson (formidabele optredens) lach je je ook suf om Kinnear en Cuba Gooding Jr. Die laatste speelt Frank Sachs, Simons zaakwaarnemer die verbaal de strijd aanbindt met de ongeëvenaarde Krijger van het Woord: Melvin Udall.

 

Regie: Gustav Möller | Duur: 85 minuten | Taal: Deens | Kijkwijzer: AL

Camera

Ik raak maar niet uitgepraat over Den Skyldige. Een juweel, deze Scandinavische coproductie. Onthoud de volgende namen: Gustav Möller (regisseur), Jasper Spanning (camera) en last but not least: Jakob Cedergren. Laatstgenoemde zet een vertolking neer waar je stil van wordt – behalve ik dus. Goed, ik laat mijn pen aan het woord.

Cedergren speelt Asger Holm, een politieman die recent is overgeplaatst en nu vanuit een alarmcentrale telefonische oproepen beantwoordt. Niet bepaald een spectaculaire job, want de meeste noodkreten hebben weinig om het lijf. Maar dan krijgt Asger een zekere Iben Østergård (Jessica Dinnage) aan de lijn. De eerste woorden die deze jonge vrouw spreekt: “Hoi, liefje.”

“Hoi, liefje”? Een fractie van een tel meen ik beland te zijn in de verfilming van het kleffe liefdesrelaas van Bob en Bea uit de Margriet, maar nee. Gelukkig. Iben blijkt ontvoerd te zijn. Met enkel een telefoon als hulpmiddel begint Asger, plots weer bij de les als ware hij door een wesp gestoken, aan een zenuwslopende reddingsoperatie. Een reddingsoperatie die zich tevens ontvouwt als Asgers pad richting de verlossing. Daarover later meer.

Wat een fenomenaal regiedebuut van Gustav Möller (Göteborg, 1988). Den Skyldige is topcinema en dat ondanks de inzet van slechts minimale middelen. Eén personage, één locatie en een telefoon. Misschien moet ik herformuleren. Nee, niet misschien. Ik bedoel: het is topcinema dankzij de inzet van minimale middelen, niet ondanks. Het minimalisme (hier dus allerminst pejoratief bedoeld) maakt dat narratief en acteur één worden. Inrichten is vooral weglaten; dat geldt zeker voor de filmkunst. Möller heeft dat uitstekend begrepen.

Maar wat je wél belicht, moet de toeschouwer grijpen. In de eerste plaats is dat Jakob Cedergren (1973). De Zweedse acteur kan voor mij niet meer stuk. Asger Holm is een man met kopzorgen, dat is al snel duidelijk. Hij knijpt in een stressbal, lost even later een bruistablet op in een glas water. Aanvankelijk blijft de in gepeins verzonken ziel een mysterie, ondanks dat hij vanaf het begin het middelpunt van de actie is. En blijft. Jasper Spanning portretteert Asger met opzet van dichtbij en ‘peinst’ met hem mee. Vooral door secuur in en uit te zoomen. Het camerawerk, feitelijk heel basaal, maakt het razendspannend.

In het hoofdnarratief (voorzien van een enorme twist) verweeft Möller een tweede verhaallijn. Hierdoor kom je gaandeweg te weten waarom Asger privé de weg behoorlijk kwijt is. Möller maakt knap gebruik van cliffhangers. Eerst wordt Asger gebeld door een brutale journaliste over “de zaak van morgen”, om even later gerust gesteld te worden door zijn chef: “Na morgen ben je gelukkig weer op straat.” Wat staat er morgen te gebeuren? Wat heeft hij op zijn kerfstok? En welke rol speelt zijn maat Rashid?

Asgers verlossing, specifiek de manier waarop Möller hier naar toe werkt, is wat Den Skyldige zo goed maakt. Ik val in herhaling (pardonnez-moi), maar wat gaat Möller briljant te werk, zeg. Het laatste halfuur is ijzersterk. Wat hij namelijk doet is het ‘verkleinen’ van de toch al gecomprimeerde locatie. Met het net dat zich steeds meer rond hem sluit, besluit Asger op zeker moment naar een andere kamer te gaan, die kleiner is dan de gemeenschappelijke ruimte. Vervolgens zondert hij zich nog meer af door ook de luxaflex naar beneden te doen. Geïsoleerd en in een quasi donker vertrek (toepasselijke belichting) barst uiteindelijk de bom. Maar het beste moet dan nog komen.

Want de bomscherven ruimt Asger op tijdens de adembenemende slotminuten van Den Skyldige, waarmee deze psychologische flipperkast – het lijntje met het Britse Locke (2013) is evident – de apotheose krijgt die het verdient: Asger redt uiteindelijk niet alleen Iben Østergård, maar ook (en vooral) zichzelf. En hij doet dat in het bijzijn van zijn collega’s, in de gemeenschappelijke ruimte dus. Slik. Aan tranen in je ogen valt nauwelijks te ontkomen. Schuld ingelost, lieve Asger.